Położenie raka odbytnicy w niewielkiej odległości od zwieracza odbytu, czyli w dolnej części odbytnicy warunkuje często konieczność jego usunięcia podczas operacji i wyłonienie stomii lub wpływa istotnie na czynność wypróżniania w przypadku wykonania operacji z oszczędzeniem zwieracza.

Dlatego też alternatywą stosowaną przez część ośrodków onkologicznych na świecie jest radiochemoterapia radykalna z chemioterapią konsolidującą. Leczenie takie stosowane jest już od kilku lat w Białostockim Centrum Onkologii. Lekarze naszego zespołu Colorectal Cancer Unit stosują specjalnie stworzony dla chorych na raka odbytnicy z guzem położonym w dolnej części odbytnicy schemat radiochemioterapii długiej z podwyższeniem dawki na guz.

U chorych, u których uzyskujemy całkowitą odpowiedź na radiochemioterapię odstępujemy od operacji kończącej się często usunięciem zwieraczy odbytu i wyłonieniem stomii na rzecz regularnej aktywnej obserwacji. Mamy coraz większą grupę chorych, którzy uniknęli operacji brzuszno-kroczowej i wyłonienia stałej stomii!

Postępowanie takie polega na podaniu 27 frakcji radioterapii na obszar miednicy w skojarzeniu z chemioterapią, a następnie kontynuacji chemioterapii konsolidującej (około 3-4 kursów). Jeśli po zakończeniu leczenia w badaniach ocenianych łącznie: palcem przez odbytnicę, w MR miednicy i kolonoskopii stwierdza się całkowitą odpowiedź guza na leczenie rozważana jest, po rozmowie z chorym, kwalifikacja chorego do postępowania bez chirurgii.

Postępowanie mające na celu zaoszczędzenie zwieraczy u chorych na raka dolnej części odbytnicy, inaczej „organ preservation” i obserwacji bez chirurgii po leczeniu radiochemio- terapią jest stosowane przez nieliczne ośrodki w Polsce i Europie ponieważ wymaga dużej wiedzy i zaangażowania od wielodyscyplinarnego zespołu medycznego, jak również dobrej organizacji badań i wizyt kontrolnych.

Co ważne w Białostockim Centrum Onkologii, oprócz dostępu do pełnego leczenia onkologicznego, funkcjonuje Pracownia Endoskopowa oraz Zakład Radiologii  z rezonansem magnetycznym. Dzięki temu możliwe jest indywidualne podejście do chorych i wdrożenie procedury obserwacji bez chirurgii „watch and wait” w przypadku całkowitej regresji guza po radiochemioterapii.

Decyzje terapeutyczne podejmowane są przez zespół CCU bardzo indywidualnie, po długiej i szczegółowej rozmowie z chorym, w obecności specjalistów/onkologów, psychologa. Chory jest informowany o ryzyku „odrostu” zmiany i wystąpieniu przerzutów odległych. Jednakże wyniki operacji ratującej są podobne do sytuacji gdy operacja jest wykonywana planowo po leczeniu przedoperacyjnym. 

Postępowanie „watch and wait” po radiochemioterapii wymaga regularnej kontroli a więc dyscypliny organizacyjnej zarówno ze strony chorego, jak i CCU. Wizyta lekarska odbywa się co 3 miesiące, a badanie endoskopowe wykonywane jest na przemian z MR miednicy co 3 miesiące przez pierwsze 2-3 lata a następnie co 6 miesięcy.